การจัดการน้ำเพื่อการปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์

โดย รศ. ดิเรก ทองอร่าม

 

......ข้าวโพดเป็นพืชที่มีความต้องการสูงทั้งภายในและภายนอกประเทศ ทั้งนี้ข้าวโพดจัดว่าเป็นธัญญพืชที่มีความสำคัญอันดับ 3 ของโลก ซึ่งนอกจากจะใช้เลี้ยงสัตว์แล้วยังสามารถใช้ทำประโยชน์ด้านอื่น ๆ ได้อีกหลายอย่าง ข้าวโพดชอบดินร่วน ดินร่วนปนทราย พันธุ์ที่นิยมปลูกคือ สุวรรณ 1 , สุวรรณ 2 ในอัตราเมล็ดที่ใช้ปลูก 3.5 - 4.0 กิโลกรัมต่อไร่ อายุประมาณ 100 - 115 วัน ฤดูปลูก
คือเริ่มมีนาคมถึงพฤษภาคม หรือกรกฎคมถึงสิงหาคม ปุ๋ยที่ใช้ถ้าเป็นการปลูกในภาคกลางใช้สูตร 20-0-0 อัตรา 25 - 30 กิโลกรัมต่อไร่ แต่ถ้าเป็นภาคอีสานใช้สูตร 15-15-15 อัตรา 40 - 80 กิโลกรัมต่อไร่ ปกติผลผลิตเฉลี่ยประมาณ 500 - 600 กิโลกรัมต่อไร่

ความต้องการน้ำของข้าวโพด

ข้าวโพดเป็นพืชที่ใช้น้ำทำประโยชน์ได้มาก เมื่อคิดเป็นผลผลิตวัตถุแห้งทั้งหมดและในจำพวกธัญพืชด้วยกัน ข้าวโพดให้ผลผลิตที่เป็นเมล็ดมากที่สุดต่อ 1 หน่วยปริมาตรน้ำ ข้าวโพดเมล็ดที่อายุปานกลางจะได้ผลผลิตมากที่สุดโดยใช้น้ำ 400 - 700 มิลลิเมตร ทั้งนี้จึงอยู่กับสภาพภูมิอากาศและสภาพการเจริญเติบโตของข้าวโพด ซึ่งการใช้น้ำของข้าวโพดในระยะต่าง ๆ ของการเจริญเติบโตโดยประมาณ แสดงอยู่ในภาพที่ 1

 

 

ระยะเวลาการเจริญเติบโต

ตั้งตัว (1)

เติบโต (2)

ออกดอก(3)

สร้างผลผลิต(4)

แก่ (5)

ระยะเวลา (วัน)

20

40

10

28

12

ปริมาณความต้องการใช้น้ำ

รวม

80

200

60

140

72

(มิลลิเมตร)

เฉลี่ยต่อวัน

4

5

6

5

4

ภาพที่ 1 ช่วงการเจริญเติบโตและปริมาณความต้องการใช้น้ำของข้าวโพดเลี้ยงสัตว์

การใช้น้ำและผลผลิต

......จำนวนความเข้มและความถี่ของการให้น้ำและน้ำฝน จะมีผลต่อผลผลิตที่เป็นเมล็ดได้มาก ข้าวโพดทนการขาดน้ำได้บ้าง
ในช่วงการเติบโตทางลำต้นและระยะแก่ ผลผลิตที่เป็นเมล็ดจะลดลงมากที่สุด ถ้าขาดน้ำในช่วงการออกดอกซึ่งเป็นช่วง
ที่กำลังออกพู่ (Tasselling ) ออกไหม (silking) และผสมเกสร ทั้งนี้ส่วนใหญ่เนื่องจากจำนวนเมล็ดต่อฝักลดลง แต่ถ้าหาก
ในช่วงเติบโตก่อนหน้านี้ข้าวโพดขาดน้ำอยู่ก่อนแล้วก็จะไม่แสดงผลออกมาเด่นชัดนัก ข้าวโพดที่ขาดน้ำอย่างรุนแรงในช่วงการ
ออกดอกโดยเฉพาะอย่างยิ่งในระยะออกไหมและผสมเกสรอาจจะไม่ได้เมล็ดเลย เนื่องจากไหมแห้ง การขาดน้ำในช่วงสร้างผลผลิต
จะได้ผลผลิตน้อยลงเนื่องจากเมล็ดโตไม่เต็มที่ การขาดน้ำในช่วงแก่มี ีผลกระทบต่อผลผลิตที่เป็นเมล็ดเพียงเล็กน้อย

......ในกรณีที่มีต้นทุนจำกัด จะต้องควบคุมความเข้มข้นและความถี่ของการให้น้ำให้มากเพื่อที่จะให้ได้ผลผลิตดีที่สุดข้าวโพด
ต้องการดินที่ระบายน้ำสะดวก ไม่ควรให้มีน้ำขังโดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงการออกดอกและการสร้างผลผลิต การมีน้ำขัง
ในช่วงการออกดอก จะลดผลผลิตที่เป็นเมล็ดได้ถึง 50 % หรือมากกว่านั้น

การกำหนดการให้น้ำ

......เพื่อที่จะให้รากออกเร็วและต้นแข็งแรง ควรให้ดินเปียกตลอดเขตรากพืชทันทีหลังจากหยอดเมล็ด ในกรณีที่ฝนน้อย
ปริมาณน้ำต้นทุนมีจำกัดกำหนดการให้น้ำจะต้องพยายามหลีกเลี่ยงการขาดน้ำในช่วงการออกดอก (3) รองลงไปก็คือในช่วง
การสร้างผลผลิตในกรณีที่การขาดน้ำในช่วงการออกดอก (3) เป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ ควรลดจำนวนน้ำเสียตั้งแต่ในช่วงแรก (2) ตลอดจนในช่วงการสร้างผลผลิต ซึ่งจะประหยัดน้ำโดยการสูญเสียผลผลิตมิได้เพิ่มขึ้น

......ในกรณีที่มีฝนน้อยและต้นทุนสำหรับการชลประทานมีจำกัด จำนวนการให้น้ำอาจจะเปลี่ยนแปลงอยู่ระหว่าง 2 - 5 ครั้ง ดังตัวอย่างการให้น้ำข้างล่างนี้ ถ้าก่อนหยอดเมล็ดมีฝนตกหรือให้น้ำเสียก่อนจนเต็มเขตรากพืชทั้งหมด รากจะงอกงามดี
และต้นแข็งแรง

จำนวนการ ให้น้ำ

ระยะการตั้งตัว (1)

ระยะเติบโต
(2)

ระยะออกดอก 
( 3 )

ระยะสร้างผลผลิต 
( 4 )

ระยะแก่
( 5 )

 

 

 

2

-------------

 

-------------

 

 

 

 

 

 

 

3

-------------

------

------ ------
------

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4

-------------

------------

-------------

----------------

 

 

 

5

-------------

------------

-------------

----------------

 

วิธีการใช้น้ำ

การให้น้ำข้าวโพดนิยมให้น้ำแบบร่องดู มีระยะระหว่างต้น 25 เซนติเมตรและระยะระหว่างแถว 75 เซนติเมตร