การจัดการน้ำเพื่อการปลูกถั่วลิสง

โดย รศ. ดิเรก ทองอร่าม

 

ถั่วลิสงเป็นพืชที่มีถิ่นกำเนิดในอเมริกาใต้ที่จัดว่าเป็นพืชไร่ที่มีความสำคัญชนิดหนึ่ง ใช้ประโยชน์ในการเป็นอาหารและสกัดเป็น
น้ำมันพืชถั่วลิสงจะขึ้นได้ดีในดินเนื้อปานกลาง ร่วนซุย มีการระบายน้ำดี เพราะดินเหนียวจะลำบากในการถอนเมื่อเก็บเกี่ยว
แต่ถึงกระนั้นก็ตาม ดินผิวบนที่ปลูกจะต้องร่วนซุย เพื่อให้ถั่วลิสงลงเข็มเพื่อจะเจริญเติบโตเป็นฝักได้ง่าย

พันธุ์ถั่วลิสงที่นิยมใช้ปลูกกันมากคือ สข 38 , ไทนาน 9 ลำปาง ปกติจะปลูกกันในต้นหรือปลายฤดูฝนหรือฤดูแล้ง หรือเริ่มปลูกเมื่อ
ธันวาคม-มกราคม หรือกรกฎาคม - สิงหาคม โดยใช้เมล็ดพันธุ์ประมาณ 10 - 15 กิโลกรัมต่อไร่ มีอายุประมาณ 100 - 120 วัน ข้อควรระวังในการเก็บเกี่ยวคือควรเก็บเกี่ยวทันทีเมื่อฝักแก่แล้วตากแห้ง เพื่อป้องกันการเกิดสารพิษอะฟลาท็อกซินใช้ปุ๋ยสูตร 
12-24-12 อัตรา 25 กิโลกรัมต่อไร่ ปกติแล้วผลผลิตของถั่วลิสง(เมล็ดทั้งเปลือกแห้ง) จะอยู่ประมาณ 200 - 400 กิโลกรัมต่อไร่

 

ความต้องการน้ำของถั่วเหลือง

ปกติแล้วการเจริญเติบโตของถั่วลิสงทั้งในระยะการเจริญเติบโตทางลำต้นและระยะสืบพันธุ์ มีผลตอบสนองต่อการให้น้ำไม่มากนัก อย่างไรก็ดีถ้าน้ำในดินมากเกินไปจะเป็นอันตรายต่อการเจริญเติบโต เนื่องจากดินขาดออกซิเจนที่แบคทีเรียตรึงธาตุไนโตรเจน
ต้องการซึ่งจะสังเกตอาการผิดปกติของต้นถั่วลิสงได้จากการใบเริ่มเหลือง นอกจากนี้ถ้าเป็นดินเหนียวและมีน้ำมากเกินไป
ในระยะเก็บเกี่ยว เวลาถอนต้นฝักจะหลุดออกจากเข็มได้ง่าย โดยฝักหลุดอยู่ในดินในช่วงที่ถั่วลิสงกำลังสร้างผลผลิตยังมี
ีการออกดอกอยู่เรื่อย ๆ แต่ฝักที่เกิดจากดอกที่ออกระยะหลังจะไม่โตเต็มที่

ถั่วลิสงมีความต้องการน้ำช่วงการเจริญเติบโตตลอดอายุประมาณ 400 - 600 มิลลิเมตร หรือเฉลี่ยวันละ 4 - 5 มิลลิเมตร ซึ่งลักษณะความต้องการใช้น้ำและปริมาณน้ำตามช่วงการเจริญเติบโตในระยะต่างๆ มีดังต่อไปนี้

ระยะเวลาการเจริญเติบโต

ตั้งตัว (1)

เติบโต (2)

ออกดอก(3)

สร้างผลผลิต(4)

แก่ (5)

ระยะเวลา (วัน)

20

21

22

28

19

ปริมาณความต้องการใช้น้ำ

รวม

80

94.5

11

12.6

66.5

(มิลลิเมตร)

เฉลี่ยต่อวัน

4

4.5

5

4.5

3.5

ภาพที่ 1 ช่วงการเจริญเติบโตและปริมาณความต้องการใช้น้ำของถั่วลิสง

 

การใช้น้ำกับผลผลิตของถั่วลิสง

สำหรับช่วงที่น้ำมีอิทธพลต่อการเจริญเติบโตมากหรือช่วงวิกฤตที่มีอิทธิพลต่อผลผลิตคือช่วงที่กำลังออกดอก 
(3) จะเป็นช่วง
ที่ไวต่อการขาดน้ำมากที่ รองลงไปก็คือช่วงการสร้างผลผลิต (4)โดยทั่วไปการขาดน้ำในช่วงการเจริญเติบโตทางลำต้น 
(2) จะทำให้ออกดอกและเก็บเกี่ยวล่าช้า การเติบโตและผลผลิตลง 
การขาดน้ำในระหว่างการออกดอก (3) จะทำให้ดอกร่วงหรือผสมเกสรไม่เต็มที่ ส่วนการขาดน้ำในช่วงการสร้างผลผลิต (4) จะทำให้ฝักมีน้ำหนักลดลง โดยเฉพาะอย่างยิ่งการขาดน้ำในตอนต้นของช่วงการสร้างผลผลิต(กำลังออกฝัก) 
จะมีความไวเป็นพิเศษต่อการขาดน้ำ

ในกรณีที่มีน้ำต้นทุนอย่างจำกัด การประหยัดน้ำควรทำในช่วงอื่นที่ไม่ใช่ช่วงการออกดอก (3) และช่วงการสร้างผลผลิตตอนต้น (4)

 

การดูดน้ำของถั่วลิสง

แม้ถั่วลิสงจะมีรากแก้วได้ลึก โดยมีรากข้าง ๆ จำนวนมาก อย่างไรก็ดีส่วนใหญ่ของระบบรากจะอยู่ในดินระยะลึก 0.5 - 0.6 เมตร 
ตามปกติถั่วลิสงที่เติบโตเต็มที่แล้วจะดูดน้ำ 100 % จากดินระยะลึก 0.5 - 1.0 เมตรชั้นบน

 

การกำหนดการให้น้ำ

ช่วงเว้นการให้น้ำมีตั้งแต่ 7 - 14 วันหรือถึง 21 วัน ในดินร่วน สุดแท้แต่ระดับอัตราการคายน้ำรวมการระเหย 
(หรือปริมาณการใช้น้ำของพืช) และความสามารถอุ้มน้ำของดิน ระหว่างการออกดอก (2) จะให้น้ำเร็วขึ้นเพื่อให้ได้ผลผลิตดี 
ในกรณีที่ใช้น้ำชลประทานเพื่อเพิ่มเติมน้ำฝนการให้น้ำในช่วงกำลังออกดอก (2) จะให้ผลดีที่สุด

 

วิธีการให้น้ำ

นิยมให้น้ำแบบร่องคูของการปลูก ซึ่งมีระยะระหว่างต้น 20 -30 เซนติเมตร และระยะระหว่างแถว45 -60 เซนติเมตร